خودکشی بدون درد؛ واقعیت یا توهم خطرناک؟
خودکشی به معنی نابودی و به نیستی کشاندن عمدی خود است. این عمل پیچیده میتواند دلایل متفاوتی داشته باشد؛ مانند ناامیدی در برخی امور زندگی، اختلالات روانی مثل افسردگی، شکست عشقی، مصرف دارو یا مواد و … در برخی موارد، عوامل دیگری مانند مشکلات مالی، مشکلات تحصیلی و فشارهای خانوادگی نیز دخیل هستند.
نکته بسیار مهمی که باید بدانیم این است که شخصی که یکبار اقدام به خودکشی کرده است، نسبت به دیگر انسانها بسیار بیشتر در معرض خطر خودکشی مجدد قرار دارد و نیازمند حمایت و پیگیری جدی است.
ژن خودکشی چیست؟
«ژن خودکشی» در اصطلاحات زیستشناسی و ژنتیک به ژنهایی گفته میشود که یاخته (سلول) را به سمت مرگ برنامهریزی شده هدایت میکنند و آن را وادار میکنند که خود را از این راه نابود کند. فرایندهای گوناگون و فراوانی میتوانند چنین ژنهایی را به کار بیندازند؛ اما پروتئین P53 یکی از کلیدیترین پروتئینها در راهاندازی مرگ برنامهریزیشده یاخته است.
باورهای غلط در مورد خودکشی
باورهای نادرست
- خودکشی یک عمل تکانهای است که ناگهانی و بدون هیچ مقدمهای اتفاق میافتد.
- خودکشی فقط برای انسانهای ضعیف است و افراد قوی حتی به این مسئله فکر هم نمیکنند.
- ارزیابی خودکشی و سوال کردن درباره این موضوع، باعث میشود افراد دوباره به انجام این کار فکر کنند.
- ژست خودکشی را نباید جدی گرفت!
واقعیتهای خودکشی
- در بسیاری موارد، شدت افکار و قصد خودکشی دچار نوسان میشود، اما خیلی از افرادی که خودکشی میکنند مدتها با این افکار دستوپنجه نرم کردهاند.
- طبق آمار، افراد موفق و مشهوری که به دلیل ابتلا به بیماریهای روانی تشخیصدادهنشده دست به خودکشی زدهاند کم نیستند؛ خودکشی در بسیاری از مواقع مرزهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی را پشت سر میگذارد.
- ارزیابی خودکشی، توجه به درد هیجانی و همدلی با هیجانهایی که فرد را به سمت خودکشی سوق میدهند، از مهمترین عوامل کاهش شدت افکار خودکشی است.
- خودکشی (یا اقدام به آن) یک عامل پیشبینیکننده مهم برای خودکشیهای بعدی است و باید بسیار جدی گرفته شود.
- یکی از خطرناکترین زمانها، بعد از مرخص شدن فردی است که به دلیل اقدام به خودکشی در بیمارستان بستری بوده است.
- حتی اگر اقدامی به نظر «برای جلب توجه» باشد، نادیده گرفتن آن و عدم توجه به فرد، میتواند منجر به اقدامهای جدیتر و خطرناکتر شود.
ده نشانه هشدار در مورد خودکشی
- صحبت از آرزو یا میل به مرگ.
- صحبت در مورد راههای خودکشی.
- احساس خستگی مفرط از مسئولیتهای سنگین.
- صحبتهای مکرر توأم با ناامیدی نسبت به زندگی.
- احساس یأس و اینکه راهی برای حل مشکلات وجود ندارد.
- بیان این فکر که «زندگی دیگران بدون من بهتر خواهد بود».
- احساس اینکه شخص برای دیگران بیاهمیت است.
- صحبت از لبریز شدن کاسه صبر در برابر سختیهای زندگی.
- احساس سربار بودن برای خانواده یا اطرافیان.
- احساس ناامیدی شدید نسبت به آینده.
اگر حتی یک درصد به خودکشی فکر میکنید، لطفاً همین حالا با شماره تلفن ۱۲۳ (اورژانس اجتماعی) یا ۱۴۸۰ (بهزیستی) تماس بگیرید.
نحوه برخورد با افرادی که قصد خودکشی دارند
اگر در اطراف خود شخصی را میشناسید که برخی از نشانههای قصد خودکشی را از خود بروز میدهد، بدون هیچ قضاوتی به حرفهای او گوش دهید؛ اما در عین حال، صحبتهای او درباره خودکشی را جدی بگیرید.
گاهی پیش میآید فردی که با شما راجع به این مسئله صحبت میکند، میخواهد واکنش شما را مشاهده کند و متوجه شود که آیا او برای شما دارای اهمیت است یا خیر. در این زمان، لازم است به او نشان دهید که برایتان مهم است، او را برای کمک گرفتن از متخصصان ترغیب کنید و در صورت امکان برای بردن او به مراکز تخصصی اقدام نمایید.
«چطور خودکشی کنم که درد نکشم؟»
این سوال متأسفانه در ذهن بسیاری از افرادی که به «ته خط» رسیدهاند شکل میگیرد؛ اما واقعیت این است که هیچ روش بیخطر، بدون درد و مطمئنی برای خودکشی وجود ندارد و جستجو برای پیدا کردن چنین روشی، خود نشانهای جدی است که فرد نیاز به کمک فوری دارد.
افراد در این شرایط ممکن است به استفاده از داروها یا مواد خطرناک، یا روشهایی که به بدن آسیب شدید وارد میکند فکر کنند؛ اما چه بسیار افرادی که پس از اقدام، نهتنها جان خود را از دست دادهاند، بلکه در صورت زنده ماندن، با آسیبهای جدی جسمی و روانی برای تمام عمر مواجه شدهاند.
زمانی که به این نقطه رسیدید، بهترین و مهمترین کار این است که بلافاصله با یک متخصص، اورژانس اجتماعی یا مشاور تماس بگیرید تا با صحبت و همراهی حرفهای، از وقوع یک فاجعه جلوگیری شود. شما تنها نیستید و کمک در دسترس است.
پیشگیری از خودکشی
بر اساس آمار، تعداد افرادی که سالانه بر اثر خودکشی جان خود را از دست میدهند، بسیار بیشتر از بسیاری از حوادث دیگر است؛ به همین دلیل، آگاهی و کمک گرفتن از متخصصان و مشاوران این حوزه نقش بسیار پررنگی در پیشگیری دارد.
همانطور که گفته شد، خودکشی نتیجه تعامل پیچیدهی عوامل زیستی، ژنتیکی، روانشناختی، اجتماعی، فرهنگی و محیطی است؛ بنابراین شناخت افراد در معرض خطر، ارجاع به موقع و مدیریت رفتارهای خودکشیگرا بسیار اهمیت دارد.
مشاوران میتوانند به افرادی که به خودکشی فکر میکنند کمک کنند تا ارتباط بین سوءمصرف مواد، اختلالات خلقی و رفتارهای خودکشی را بهتر درک کنند و برای مدیریت شرایط خود مهارتهای عملی به دست آورند.
چه زمانی به پزشک یا روانشناس مراجعه کنیم؟
خودکشی یکی از پیچیدهترین مسائل جامعه امروزی است که از دست دادن حتی لحظهای برای درمان آن، جایز نیست و به هیچ عنوان نباید کوچکترین تأخیری در رسیدگی به آن صورت گیرد.
زمانی که شخصی از اطرافیان شما چیزی درباره خودکشی بیان میکند – چه قصدش واقعی باشد و چه برای جلب توجه – باید سریعا اقدامات پیشگیرانه انجام شود. در همان لحظه، سعی کنید با فرد همدلی کنید و نشان دهید که مشکلات او برای شما اهمیت دارد و شما قادر به درک کامل آنها هستید؛ در عین حال، خیلی هوشمندانه تلاش کنید او را متقاعد کنید که به مراکز درمانی، روانشناس یا مشاور مراجعه کند.
در مرکز پیروزی، مشاوره و رواندرمانی برای این دسته از افراد به صورت اورژانسی انجام میشود تا از بروز آسیبهای بیشتر جلوگیری شود.
